Akış

Mihaly Csikszentmihalyi – Akış: Mutluluk Bilimi

Mutluluk Daha Fazlasına Sahip Olmak Değil, Yaşadığınız Anın İçinde Kaybolabilmektir

Daha fazla para…

Daha güzel bir ev…

Daha iyi bir araba…

Daha fazla konfor…

Bütün bunlara sahip olduğumuzda gerçekten daha mutlu olacak mıyız?

Mihaly Csikszentmihalyi, Akış: Mutluluk Bilimi kitabında mutluluğun kaynağını farklı bir yerde arıyor.

Ona göre insanın mutluluğu yalnızca sahip olduklarıyla değil, hayatını nasıl deneyimlediğiyle yakından ilgilidir.

İnsan bazen saatlerce bir işle uğraşır ve zamanın nasıl geçtiğini fark etmez.

Bir müzisyen müziğin içinde kaybolur.

Bir ressam yaptığı resme tamamen yoğunlaşır.

Bir sporcu bütün dikkatini oyuna verir.

Bir yazar yazarken dünyayla bağlantısını keser.

O anda insan:

Ne geçmişi düşünür, ne geleceği.

Sadece yaptığı şeyin içindedir.

Csikszentmihalyi bu özel deneyime:

Akış (Flow)

adını verir.

Kitabın Yazarı: Mihaly Csikszentmihalyi Kimdir?

Mihaly Csikszentmihalyi, Macar asıllı Amerikalı psikolog ve psikoloji alanında önemli çalışmaları bulunan bir akademisyendir.

Araştırmalarının önemli bir bölümü insanın ne zaman kendisini en iyi, en yaratıcı ve en mutlu hissettiği üzerine kuruludur.

Uzun yıllar boyunca farklı insanların deneyimlerini inceleyen Csikszentmihalyi, mutluluğun yalnızca dış koşullarla açıklanamayacağını savunur.

Kitabın temel sorusu şudur:

İnsan hayatını daha anlamlı ve daha kaliteli nasıl yaşayabilir?

Verdiği cevaplardan biri:

Akış deneyimi.

1. Akış Nedir?

Akış, insanın yaptığı işe tamamen kendini kaptırdığı zihinsel durumdur.

Bu deneyim sırasında:

• Dikkat tamamen yapılan işe yönelir.
• Zaman algısı değişebilir.
• Kişi yaptığı işle bütünleşir.
• Dış dünyadaki dikkat dağıtıcı unsurlar önemini kaybeder.
• Eylem ile bilinç arasında güçlü bir uyum oluşur.

Bazen saatler geçer ama bize yalnızca birkaç dakika geçmiş gibi gelir.

Çünkü zihnimiz yaptığı işle tamamen meşguldür.

Bu nedenle akış:

“Hiçbir şey düşünmemek”

değildir.

Tam tersine:

Dikkatin bütünüyle doğru yere yönelmesidir.

2. Akış ile Haz Aynı Şey Değildir

Kitabın önemli mesajlarından biri burada ortaya çıkar.

Mutluluk, sürekli haz almak değildir.

Televizyon izlemek…

Sosyal medyada gezinmek…

Saatlerce eğlenmek…

Hiçbir şey yapmadan dinlenmek…

Bunlar keyif verebilir.

Ama keyif ile akış aynı şey değildir.

Akış genellikle:

Dikkat, çaba ve beceri gerektiren bir etkinliğin içinde ortaya çıkar.

Bir müzik aleti çalmak zor olabilir.

Bir kitap yazmak zor olabilir.

Bir spor dalında ilerlemek zor olabilir.

Yeni bir dil öğrenmek zor olabilir.

Ama zorluk ile beceri arasında doğru bir denge kurulduğunda, insan yaptığı işten derin bir tatmin duyabilir.

3. Zorluk ve Beceri Dengesi

Akışın ortaya çıkmasında en önemli unsurlardan biri:

Zorluk ile beceri arasındaki dengedir.

Bir görev çok kolaysa:

Sıkılırız.

Çok zorsa:

Kaygılanabiliriz.

Ancak görev, mevcut becerilerimizi biraz zorlayacak seviyedeyse:

Akış ortaya çıkabilir.

Bu nedenle gelişim çoğu zaman konfor alanının hemen dışında gerçekleşir.

Ne tamamen rahat…

Ne de tamamen bunaltıcı…

Biraz zorlayıcı ama yapılabilir.

İşte akışın önemli alanlarından biri burasıdır.

4. Net Bir Amaç Dikkati Toplar

Akış deneyiminin oluşmasını kolaylaştıran unsurlardan biri de ne yapacağımızı bilmektir.

Belirsizlik arttıkça dikkat dağılabilir.

Net bir hedef ise zihne yön verir.

Örneğin:

“Bugün çalışacağım.”

oldukça belirsizdir.

Ama:

“Bu bölümün ilk iki sayfasını tamamlayacağım.”

daha nettir.

Hedef küçüldükçe dikkat belirli bir noktaya yöneltilebilir.

Bu nedenle akış yalnızca yetenekle değil, dikkatin yönetimiyle de ilgilidir.

5. Anında Geri Bildirim

İnsan yaptığı işin nasıl gittiğini anlayabiliyorsa akışa girmek kolaylaşabilir.

Bir satranç oyuncusu hamlesinin sonucunu görür.

Bir sporcu hareketinin doğru olup olmadığını hisseder.

Bir müzisyen sesin doğru çıkıp çıkmadığını duyar.

Bir yazar yazdığı cümleyi okuyabilir.

Geri bildirim sayesinde insan:

“Doğru gidiyor muyum?”

sorusunun cevabını sürekli aramak zorunda kalmaz.

İşiyle doğrudan ilişki kurabilir.

6. Zaman Algısı Değişebilir

Akış deneyiminin en dikkat çekici özelliklerinden biri zaman algısındaki değişimdir.

Bazen:

“Saatlerdir çalışıyorum.”

dememize rağmen bize birkaç dakika geçmiş gibi gelir.

Bazen de zaman çok hızlı ilerliyor gibi hissederiz.

Çünkü dikkatin tamamı yapılan işe yöneldiğinde, zamanın farkında olma ihtiyacı azalır.

Bu yüzden akış:

Zamanı öldürmek değil, zamanı gerçekten yaşamaktır.

7. Dikkat Hayatımızın En Değerli Kaynaklarından Biridir

Kitabın bugünün dünyasında belki de en önemli mesajlarından biri dikkatle ilgilidir.

Çünkü modern insanın dikkatini sürekli olarak bir şeyler bölüyor:

Telefonlar…

Bildirimler…

Sosyal medya…

Haberler…

Reklamlar…

Sürekli değişen gündem…

Zihin bir şeyden diğerine geçerken derinleşmek zorlaşır.

Oysa akış için:

Dikkatin tek bir noktada toplanması gerekir.

Bu nedenle dikkatini yönetemeyen insan, bir anlamda kendi deneyimini de yönetmekte zorlanır.

8. Akış Sadece Çalışırken Yaşanmaz

Akış yalnızca iş hayatına ait değildir.

Bir hobide olabilir.

Spor yaparken olabilir.

Fotoğraf çekerken olabilir.

Müzik dinlerken veya çalarken olabilir.

Yazarken olabilir.

Bahçeyle uğraşırken olabilir.

Bir şey öğrenirken olabilir.

Çocuklarla oynarken bile ortaya çıkabilir.

Önemli olan etkinliğin kendisi değil:

O etkinlik sırasında zihnimizin ne kadar bütünleştiğidir.

Bu nedenle herkesin kendi akış alanlarını keşfetmesi mümkündür.

9. İş ve Akış

İş hayatında en büyük yanılgılardan biri, çalışmanın mutluluğun karşıtı olduğunu düşünmektir.

Oysa insan yaptığı işte:

• Beceri kullanabiliyorsa,
• Öğrenebiliyorsa,
• Zorluklarla karşılaşabiliyorsa,
• Bir amacı varsa,
• Sonucunu görebiliyorsa

işinden derin bir tatmin duyabilir.

Sorun her zaman:

“Çalışmak”

değildir.

Bazen sorun:

Yaptığımız işle kurduğumuz ilişkidir.

Bu nedenle iyi bir iş yalnızca para kazandıran iş değil;

insanın yeteneklerini kullanmasına ve gelişmesine izin veren iş de olabilir.

10. Boş Zaman Her Zaman Mutluluk Getirmez

İnsanlar çalışmaktan kurtulunca mutlu olacaklarını düşünebilir.

Ancak sınırsız boş zaman her zaman mutluluk getirmez.

Çünkü insanın zihni:

amaç, uyarım ve anlam

ister.

Ne yapacağını bilmeden geçirilen uzun zamanlar, dinlenmek yerine sıkıntı yaratabilir.

Bu nedenle iyi bir yaşam yalnızca:

“Ne kadar boş zamanım var?”

sorusuyla ölçülemez.

Daha önemli soru:

“Zamanımı nasıl deneyimliyorum?”

olabilir.

11. Mutluluk Dışarıdan Gelmez

Kitabın temel düşüncelerinden biri de budur.

Dış koşullar önemlidir.

Para önemlidir.

Güvenlik önemlidir.

Sağlık önemlidir.

İyi ilişkiler önemlidir.

Ancak bütün bunlara sahip olmak otomatik olarak mutlu olacağımız anlamına gelmez.

Çünkü aynı koşullara sahip iki insan hayatı tamamen farklı deneyimleyebilir.

Mutluluk biraz da:

Dış dünyada ne olduğundan çok, zihnimizin o dünyayı nasıl yaşadığıyla ilgilidir.

12. Ototelik Kişilik

Csikszentmihalyi, etkinliği yalnızca sonucundan dolayı değil, etkinliğin kendisi için yapabilme durumuna da önem verir.

Bir insan yalnızca para kazanmak için çalışıyorsa, sonuç ortadan kalktığında motivasyonu da kaybolabilir.

Ama yaptığı işin kendisinden tatmin oluyorsa, etkinlik kendi başına anlam taşır.

Bu yaklaşım:

“Ödül için yaşamak”

yerine:

“Yaşadığın şeyin kendisinden anlam üretmek”

fikrine yaklaşır.

13. Hayatınızı Bir Akış Alanına Dönüştürmek

Akış yalnızca zaman zaman yaşanan güzel bir deneyim olarak kalmak zorunda değildir.

Hayatımızın farklı alanlarında akışı artırabiliriz.

Örneğin:

İşimizde: Daha anlamlı ve zorlayıcı görevler seçebiliriz.

Öğrenirken: Seviyemize uygun ama bizi geliştiren hedefler koyabiliriz.

Hobilerimizde: Beceri gerektiren alanlara yönelebiliriz.

Sporda: Performansımızı geliştirecek hedefler belirleyebiliriz.

Günlük yaşamda: Dikkatimizi sürekli bölen şeyleri azaltabiliriz.

Böylece hayat yalnızca yapılacaklar listesinden ibaret olmaktan çıkar.

Yaşanan bir deneyime dönüşür.

14. İyi Bir Hayat Nasıl Olur?

Kitabın bize bıraktığı en önemli sorulardan biri belki de budur.

İyi hayat:

Çok para kazanmak mı?

Çok eğlenmek mi?

Hiç sorun yaşamamak mı?

Sürekli rahat olmak mı?

Csikszentmihalyi’nin yaklaşımı bunlardan daha farklı bir yere işaret eder.

İyi hayat, insanın dikkatini anlamlı bulduğu şeylere yöneltebildiği ve kendisini geliştirebildiği bir hayat olabilir.

Bu nedenle mutluluk bazen kolaylıkta değil:

Anlamlı bir zorluğun içinde bulunabilir.

Kitabın Güçlü Yanları

• Mutluluğu farklı bir bakış açısıyla ele alması
• Akış kavramını günlük hayata uyarlaması
• Dikkatin önemini ortaya koyması
• İş, öğrenme ve hobiler arasındaki bağlantıyı göstermesi
• Zorluk ile beceri arasındaki dengeyi açıklaması
• Mutluluğu yalnızca maddi koşullarla açıklamaması
• İnsan deneyimini psikolojik araştırmalar üzerinden incelemesi

Kimler Bu Kitabı Okumalı?

• Daha anlamlı bir hayat yaşamak isteyenler
• Dikkatini toplamakta zorlananlar
• İşinden daha fazla tatmin almak isteyenler
• Öğrenciler
• Girişimciler
• Sanatçılar
• Sporcular
• Yeni bir beceri geliştirmek isteyenler
• Mutluluğun ne olduğunu gerçekten sorgulayan herkes

Kitaptan Akılda Kalan Güçlü Mesaj

Mutluluk, kontrolsüzce haz aramakta değil; kendimizi anlamlı ve zorlayıcı bir deneyime bütünüyle verebilmekte bulunabilir.

SONUÇ: Hayatı Seyretmek Değil, İçinde Akmak

Akış: Mutluluk Bilimi, bize mutluluğun peşinden koşmak yerine mutluluğu nasıl deneyimlediğimizi sorgulatıyor.

Daha fazla sahip olmak…

Daha fazla tüketmek…

Daha fazla eğlenmek…

Bunların hiçbiri tek başına iyi bir hayatın garantisi değil.

Belki de asıl mesele:

Dikkatimizi nereye verdiğimizdir.

Çünkü dikkatimiz neredeyse, hayatımız da büyük ölçüde oradadır.

Bir işi yaparken gerçekten oradaysak…

Bir insanla konuşurken gerçekten onu dinliyorsak…

Bir şey öğrenirken gerçekten öğreniyorsak…

Üretirken gerçekten üretiyorsak…

Hayatı yalnızca tüketmiyor;

deneyimliyoruz.

Belki de mutluluğun önemli sırlarından biri daha fazlasına sahip olmak değil,

sahip olduğumuz zamanı daha derin yaşamaktır.

Ve belki de iyi bir hayat:

Hiç zorlanmadığımız hayat değil;

zorlandığımızda bile kendimizi kaybetmeden, anlamlı bir şeyin içinde akabildiğimiz hayattır.